Introductie

Stelt u zich een druivenras voor dat diep geworteld is in de geschiedenis van de Balkan, een ras dat generaties lang de lokale bevolking van wijn voorzag, maar pas recentelijk zijn ware identiteit en wereldwijde connecties heeft onthuld. Dat is Kratošija, een naam die misschien nog niet bij iedereen een belletje doet rinkelen, maar die een fascinerend verhaal vertelt van genetische puzzels, culturele identiteit en een unieke smaakervaring. Kratošija is meer dan zomaar een druif; het is een levend stukje erfgoed uit Montenegro en Kroatië, een druif die de veerkracht en de ziel van de Adriatische kuststreek in elke slok vangt.

Dit robuuste, vroegrijpende ras produceert wijnen die bekend staan om hun volle body, medium zuurgraad en zachte, medium tannines. Het is een wijn die spreekt van zonovergoten landschappen en een rijke geschiedenis. Hoewel de naam Kratošija misschien nieuw klinkt, is de druif zelf een oeroud ras, een voorouder van enkele van de meest geliefde druiven ter wereld, zoals Primitivo en Zinfandel. Deze onverwachte verwantschap heeft de afgelopen decennia voor een ware revolutie gezorgd in de wereld van de ampelografie en de wijnbouw, en heeft Kratošija – of beter gezegd, zijn oorspronkelijke vorm Tribidrag – de erkenning gegeven die het verdient.

Het ontdekken van Kratošija-wijn is als het openen van een oude schatkist. U vindt er een complexiteit en diepgang die zowel vertrouwd als exotisch aanvoelt. Met zijn uitnodigende aroma’s van rijp rood en donker fruit, kruidige toetsen en een fluweelzachte textuur, is Kratošija een druif die de moeite waard is om te verkennen. Het is een venster op de rijke wijntradities van Zuidoost-Europa, een regio die lang onder de radar is gebleven, maar nu met trots zijn inheemse juwelen deelt met de wereld.

Oorsprong & Geschiedenis

De geschiedenis van Kratošija is een verhaal dat zich over millennia uitstrekt en een intrigerende genetische puzzel omvat die pas aan het einde van de 20e eeuw volledig werd ontrafeld. De druif vindt zijn oorsprong in de regio die we nu kennen als Montenegro en Kroatië, een gebied met een lange en ononderbroken wijnbouwtraditie die teruggaat tot de Illyriërs en de oude Grieken.

De naam ‘Kratošija’ wordt voornamelijk gebruikt in Montenegro en is van Slavische oorsprong, mogelijk afgeleid van een woord dat ‘robuust’ of ‘stevig’ betekent, wat goed past bij zowel de groeikracht van de wijnstok als de stevige structuur van de resulterende wijn. In Kroatië stond de druif historisch bekend onder de naam ‘Tribidrag’, een naam die in de 15e eeuw al werd gedocumenteerd. Deze naam is cruciaal voor het ontrafelen van de ware identiteit van de druif.

Jarenlang werd aangenomen dat Primitivo, de populaire druif uit Puglia, Italië, en Zinfandel, de Amerikaanse icoon, twee verschillende rassen waren. Het was pas in de jaren 90 van de vorige eeuw dat DNA-onderzoek, geleid door de Amerikaanse professor Carole Meredith aan de Universiteit van Californië, Davis, de verbazingwekkende waarheid aan het licht bracht. Primitivo en Zinfandel bleken genetisch identiek te zijn. De zoektocht naar hun gemeenschappelijke voorouder leidde het onderzoeksteam naar Kroatië, waar ze in 2001 op het eiland Kaštela de ‘Crljenak Kaštelanski’ vonden, een nagenoeg uitgestorven druivenras dat genetisch identiek bleek te zijn aan Primitivo/Zinfandel. Later werd bevestigd dat deze Crljenak Kaštelanski dezelfde druif was als de historische Tribidrag.

De link met Kratošija in Montenegro werd kort daarna gelegd. DNA-analyse toonde aan dat Kratošija genetisch gezien extreem dicht bij Tribidrag/Crljenak Kaštelanski staat, zo dicht zelfs dat ze vaak als klonen van hetzelfde oerras worden beschouwd, of op zijn minst als zeer nauwe familieleden. Dit betekent dat Kratošija een directe afstammeling of zelfs een directe variant is van de druif die uiteindelijk via Kroatische migranten naar Italië (als Primitivo) en vandaaruit naar de Verenigde Staten (als Zinfandel) reisde.

Deze ontdekking heeft niet alleen de geschiedenis van Zinfandel en Primitivo herschreven, maar heeft ook de aandacht gevestigd op de inheemse druivenrassen van de Balkan en hun potentiële bijdrage aan de wereldwijnbouw. Voor Montenegro en Kroatië betekende het een herwaardering van hun eigen wijnerfgoed en een groeiende trots op hun ‘moederdruif’.

Kenmerken van de Druif

De Kratošija-druif is een robuuste en veerkrachtige variëteit, kenmerkend voor zijn mediterrane oorsprong. De wijnstok is van nature krachtig en groeit uitbundig, wat een zorgvuldige snoei en wijngaardbeheer vereist om de opbrengsten onder controle te houden en de kwaliteit van de druiven te garanderen.

Uiterlijk van de Druif en de Wijnstok

De bladeren van de Kratošija-wijnstok zijn middelgroot, meestal vijf-lobbig en hebben een donkergroene kleur. De trossen zijn compact en van gemiddelde grootte, vaak kegelvormig of cilindrisch. De bessen zelf zijn klein tot middelgroot, rond en hebben een diepe, bijna zwarte kleur bij volledige rijpheid. De schil is relatief dik, wat bijdraagt aan de intensiteit van de kleur en de tannines in de wijn, en biedt tevens enige bescherming tegen ziekten en uitdroging. De vroege rijping van de druiven zorgt ervoor dat ze vaak al in augustus of begin september kunnen worden geoogst, afhankelijk van het microklimaat.

Groeieigenschappen en Gevoeligheid voor Ziekten

Kratošija staat bekend om zijn vroege rijping, een eigenschap die het ras geschikt maakt voor warmere klimaten waar de zomers intens zijn en de dreiging van herfstregens een risico kan vormen voor later rijpende variëteiten. De wijnstok is van nature productief en heeft de neiging om hoge opbrengsten te produceren als deze niet goed wordt beheerd. Dit kan leiden tot verwatering van de smaak en een gebrek aan concentratie in de wijn, vandaar dat ervaren telers de opbrengsten zorgvuldig beperken door middel van groene oogst (het verwijderen van overtollige trossen) en snoei.

Wat betreft gevoeligheid voor ziekten, toont Kratošija, net als zijn genetische neef Zinfandel, een zekere vatbaarheid voor edelrot (Botrytis cinerea) als gevolg van zijn compacte trossen, vooral in vochtige omstandigheden. Ook meeldauw (Oidium) kan een uitdaging zijn. Echter, de dikke schil biedt enige weerstand tegen andere schimmelinfecties en helpt de druif ook om goed om te gaan met droge, hete periodes, wat essentieel is in zijn inheemse mediterrane omgeving. De wijnstok is over het algemeen robuust en goed aangepast aan de lokale omstandigheden, wat bijdraagt aan zijn historische overleving en populariteit in de regio.

Klimaat & Terroir

Kratošija is een druivenras dat gedijt in specifieke klimatologische en geologische omstandigheden, wat bijdraagt aan zijn unieke karakter en expressie in de fles. De ideale omgeving voor deze druif is onlosmakelijk verbonden met zijn oorsprong.

Ideaal Klimaat

Het ideale klimaat voor Kratošija is een warm mediterraan klimaat met droge zomers. Dit type klimaat, kenmerkend voor de Adriatische kust van Montenegro en Kroatië, biedt de perfecte balans voor de vroege rijping van de druif en de ontwikkeling van zijn complexe aroma’s. De lange, hete en droge zomers zorgen voor een optimale suikeraccumulatie in de druiven, wat resulteert in wijnen met een vollere body en een potentieel hoger alcoholpercentage. De intense zonneschijn helpt ook bij de ontwikkeling van anthocyanen (kleurstoffen) in de dikke schil, wat de diepe robijnrode kleur van de wijn verklaart.

De droge zomers zijn cruciaal om schimmelziekten te minimaliseren, waar de compacte trossen van Kratošija gevoelig voor kunnen zijn in vochtige omstandigheden. Milde winters en een lange groeicyclus zonder extreme vorst zijn eveneens belangrijk voor de gezondheid en productiviteit van de wijnstok. Voldoende temperatuurverschillen tussen dag en nacht tijdens de rijpingsperiode zijn gunstig om de zuurgraad te behouden en de frisheid in de wijnen te garanderen, ondanks de hoge suikerconcentratie.

Bodemvoorkeur

Kratošija is niet extreem veeleisend wat betreft bodemtype, maar presteert het best op goed doorlatende gronden die de wijnstok dwingen diep te wortelen op zoek naar water en voedingsstoffen. Veelvoorkomende bodems in de regio van herkomst zijn:
* Kalksteen (terra rossa): Deze rode kleigronden, rijk aan ijzeroxide, komen veel voor langs de Adriatische kust. Ze zijn vaak ondiep en arm aan organisch materiaal, wat resulteert in geconcentreerde druiven met intense smaken en een goede mineraliteit.
* Schist en leisteen: Deze gesteenten zorgen voor een uitstekende drainage en reflecteren de zonnewarmte, wat bijdraagt aan de rijping van de druiven. Ze kunnen de wijnen een kenmerkende minerale toets geven.
* Alluviale bodems: In rivierdalen en vlaktes vindt men soms diepere, vruchtbaardere alluviale bodems. Hier is een strikte opbrengstbeperking essentieel om de kwaliteit te behouden.

Hoogte en Microklimaat

De hoogte waarop Kratošija wordt verbouwd, speelt ook een rol. Wijngaarden op hogere hellingen profiteren vaak van koelere nachttemperaturen, wat de zuurgraad en aromatische complexiteit ten goede komt. De nabijheid van de zee kan ook een matigend effect hebben op de temperaturen en zorgen voor een lichte zeebries die de druiven droog houdt en de ontwikkeling van schimmels tegengaat. De ideale omstandigheden resulteren in een druif die volwassen wordt met een perfecte balans tussen suiker, zuurgraad en fenolische rijpheid, wat cruciaal is voor de productie van kwaliteitswijnen.

Smaakprofiel & Aroma’s

De Kratošija-druif staat bekend om zijn vermogen om wijnen te produceren met een uitgesproken karakter, een volle body en een rijk aromatisch profiel dat zowel direct als complex kan zijn. Het is een wijn die de warmte van de mediterrane zon en de mineraliteit van de inheemse bodems weerspiegelt.

Primaire Aroma’s (Fruit, Bloemen, Kruiden)

Bij het proeven van een Kratošija-wijn worden de zintuigen vaak begroet door een overvloed aan fruitige aroma’s, zowel rood als donker. Denk aan:
* Rood fruit: Sappige rijpe kersen, frambozen en pruimen zijn prominent aanwezig, vaak met een zoete, bijna jamachtige intensiteit.
* Donker fruit: Bramen, bosbessen en zwarte bessen voegen diepte toe, vaak met een vleugje gedroogd fruit zoals rozijnen of vijgen, vooral in wijnen van zeer rijpe druiven.
* Bloemen: Een subtiele hint van viooltjes kan de fruitigheid aanvullen, wat een elegante laag toevoegt aan het bouquet.
* Kruiden: Karakteristiek voor de mediterrane herkomst zijn kruidige tonen. Zwarte peper is vaak aanwezig, samen met hints van zoethout en gedroogde mediterrane kruiden zoals tijm of rozemarijn, die een hartige complexiteit geven.

Secundaire Aroma’s (Vinificatie)

De secundaire aroma’s in Kratošija-wijn zijn afhankelijk van de vinificatiemethode.
* Malolactische fermentatie: Deze proces, waarbij scherpe appelzuur wordt omgezet in zachter melkzuur, kan leiden tot romige texturen en subtiele aroma’s van yoghurt, boter of toast, wat de mondgevoel verrijkt.
* Gisting in RVS: Wijnen die uitsluitend in roestvrij staal zijn gefermenteerd en gerijpt, behouden doorgaans hun primaire fruitigheid en frisheid, met een helder en direct karakter.

Tertiaire Aroma’s (Rijping)

Wanneer Kratošija-wijn rijpt, zowel op hout als in de fles, ontwikkelt het een nieuwe reeks complexe tertiaire aroma’s:
* Houtrijping: Rijping op eikenhouten vaten (nieuw of gebruikt, Frans of Amerikaans) introduceert tonen van vanille, cederhout, tabak, mokka, koffie en donkere chocolade. Dit voegt structuur en kruidigheid toe aan de wijn.
* Flesrijping: Met de jaren in de fles kunnen de fruitige aroma’s evolueren naar meer gedroogd fruit en jam, terwijl nieuwe tonen van leer, bosgrond, aardse nuances en zelfs een vleugje truffel kunnen ontstaan, wat de wijn een verfijnde complexiteit geeft.

Body, Zuurgraad en Tannine

Zoals vermeld, is Kratošija een druif die wijnen levert met een volle body. Dit betekent dat de wijn een rijke en substantiële mondgevoel heeft, vaak geaccentueerd door een potentieel hoger alcoholpercentage dat warmte toevoegt.

De zuurgraad is medium. Hoewel de druif vroeg rijpt en veel suiker kan accumuleren, zorgt een goede balans in het ideale mediterrane klimaat voor voldoende frisheid. Deze medium zuurgraad voorkomt dat de wijn log of vermoeiend wordt en draagt bij aan zijn gastronomische veelzijdigheid.

De tannines zijn medium. Kratošija-wijnen hebben doorgaans een merkbare, maar niet overweldigende tannine structuur. Ze zijn vaak rijp en zacht, wat bijdraagt aan de fluweelachtige textuur van de wijn en zorgt voor een aangename afdronk zonder hardheid. De combinatie van volle body, medium zuurgraad en medium tannines maakt Kratošija tot een harmonieuze en toegankelijke rode wijn die zowel jong gedronken kan worden als kan profiteren van enkele jaren flesrijping.

Belangrijkste Wijnregio’s

Hoewel Kratošija genetisch verwant is aan wereldwijd bekende druiven zoals Primitivo en Zinfandel, blijft de naam Kratošija primair geassocieerd met zijn oorsprongsgebied in de Balkan. Hier, in Montenegro en delen van Kroatië, wordt het ras met trots gekoesterd en geproduceerd onder zijn authentieke naam.

Montenegro

Montenegro is onbetwist het hartland van Kratošija. Hier wordt het ras al eeuwenlang verbouwd en is het een integraal onderdeel van de nationale wijnbouwidentiteit.
De belangrijkste regio voor Kratošija in Montenegro is de Crmnica-vallei, gelegen rond het Skadarmeer. Dit gebied profiteert van een uniek microklimaat: de invloed van de Adriatische Zee zorgt voor milde winters en warme, droge zomers, terwijl het meer een matigend effect heeft op de temperaturen. De bodems zijn hier vaak rijk aan kalksteen en ijzer, wat bijdraagt aan de mineraliteit en complexiteit van de wijnen.
Een van de meest prominente producenten in Montenegro is Plantaže, een van de grootste wijnhuizen in Zuidoost-Europa. Plantaže bezit uitgestrekte wijngaarden nabij de hoofdstad Podgorica, waar Kratošija een van de belangrijkste druivenrassen is. Hun Kratošija-wijnen staan bekend om hun fruitige karakter, met tonen van rode bessen en kersen, aangevuld met kruidige nuances. Ze produceren zowel op zichzelf staande Kratošija-wijnen als blends waarin Kratošija een belangrijke rol speelt, vaak gerijpt op roestvrij staal om de pure fruitexpressie te behouden, of met een korte houtrijping voor extra diepte. De stijl is hier vaak gericht op het behouden van de frisheid en levendigheid van het fruit, met een toegankelijke structuur.

Kroatië

In Kroatië staat de druif historisch bekend als Tribidrag of Crljenak Kaštelanski. Hoewel de aanplant van deze druif in de 20e eeuw sterk was afgenomen ten gunste van meer commerciële rassen, heeft de ontdekking van zijn genetische link met Zinfandel en Primitivo geleid tot een heropleving van de interesse en aanplant.
De focus ligt voornamelijk op de kustregio Dalmatië, vooral in de omgeving van Kaštela, nabij Split. Hier werden de oudste Tribidrag-wijnstokken gevonden die de genetische match bevestigden. Kroatische producenten die zich richten op Tribidrag streven ernaar om de authentieke expressie van dit historische ras te tonen. De stijl kan variëren van elegante, fruitgedreven wijnen tot robuustere exemplaren met meer structuur en potentieel voor houtrijping. Vaak worden ze geproduceerd door kleinere, ambachtelijke wijnhuizen die de nadruk leggen op traditionele methoden en het unieke terroir. Voorbeelden van producenten zijn Stina Winery op het eiland Brač, die ook experimenteert met Tribidrag, en verschillende kleinere telers in de Kaštela-regio die zich richten op de herintroductie van Crljenak Kaštelanski. De Kroatische Tribidrag-wijnen tonen vaak een iets meer minerale toets en een subtielere kruidigheid dan hun Montenegrijnse tegenhangers.

Italië (Primitivo) en Verenigde Staten (Zinfandel)

Hoewel Kratošija de oorspronkelijke naam is, is het onmogelijk om over deze druif te spreken zonder de connectie met Primitivo in Zuid-Italië en Zinfandel in Californië te benoemen.
* Puglia, Italië (Primitivo): Hier, vooral in de regio’s Primitivo di Manduria en Gioia del Colle, produceert Primitivo wijnen die vaak krachtiger en alcoholischer zijn, met intense aroma’s van rijp donker fruit, pruimenjam, zoethout en kruidnagel. De wijnen zijn vaak fluweelzacht en vol, met een kenmerkende warmte in de afdronk.
* Californië, Verenigde Staten (Zinfandel): Zinfandel-wijnen zijn beroemd om hun “brambly” karakter, met aroma’s van bramen, zwarte peper, anijs en soms een rokerige toets. De stijlen variëren van lichtere, fruitige versies (zoals White Zinfandel) tot zeer geconcentreerde, krachtige rode wijnen met een hoog alcoholpercentage, vooral uit regio’s als Lodi en Dry Creek Valley.

De wijnen van Kratošija, Tribidrag, Primitivo en Zinfandel delen een gemeenschappelijke genetische basis, maar hun expressie is onmiskenbaar gevormd door de unieke terroirs en vinificatietradities van hun respectievelijke regio’s. Het proeven van deze verschillende uitingen biedt een fascinerend inzicht in de veelzijdigheid van dit eeuwenoude druivenras.

Vinificatie & Wijnstijlen

De vinificatie van Kratošija-druiven kan leiden tot verschillende wijnstijlen, afhankelijk van de intentie van de wijnmaker en de regionale tradities. Over het algemeen ligt de focus op het benutten van de natuurlijke rijkdom en het fruitige karakter van de druif.

Welke Wijntypes worden ermee gemaakt?

De overgrote meerderheid van Kratošija-wijnen is rood, variërend van lichtere, fruitgedreven stijlen die jong gedronken kunnen worden, tot complexere, vollere wijnen met rijpingspotentieel. Hoewel minder gebruikelijk, kan Kratošija ook worden gebruikt voor de productie van rosé-wijnen, die dan vaak een levendige roze kleur en een fris rood fruitprofiel hebben. Zeer zelden worden er ook late-oogst of versterkte wijnen van gemaakt, die dan een geconcentreerde zoetheid en diepe aroma’s van gedroogd fruit vertonen.

Blend vs. Single Varietal

Kratošija wordt voornamelijk geproduceerd als een single varietal wijn, vooral in Montenegro. Wijnmakers zijn trots op de pure expressie van dit inheemse ras en willen de unieke kenmerken ervan benadrukken. Dit betekent dat de wijn voor minstens 85% uit Kratošija-druiven bestaat.
In sommige gevallen kan Kratošija echter ook deel uitmaken van een blend. In Montenegro wordt het soms gemengd met andere lokale rassen, zoals Vranac, om extra structuur, kleur of complexiteit toe te voegen. De blend met Vranac is een klassieke combinatie die de kruidigheid en stevigheid van Vranac aanvult met de fruitigheid en zachtheid van Kratošija. In Kroatië, waar het als Tribidrag bekend staat, kan het in blends verschijnen met andere Dalmatische rassen.

Eikenhout vs. Roestvrij Staal

De keuze voor rijping op eikenhouten vaten of in roestvrijstalen tanks heeft een aanzienlijke invloed op de uiteindelijke stijl van de Kratošija-wijn.
* Roestvrij staal: Veel producenten kiezen ervoor om Kratošija volledig in roestvrijstalen tanks te rijpen. Deze aanpak heeft als doel om de primaire fruitaroma’s en de natuurlijke frisheid van de druif te behouden. De resulterende wijnen zijn vaak helder, levendig, met een focus op rijp rood en donker fruit, en een directe, toegankelijke structuur. Deze stijl is perfect voor wijnen die jong gedronken moeten worden en de pure expressie van het terroir en de druif willen laten zien.
* Eikenhout: Voor complexere en rijpere Kratošija-wijnen wordt vaak gekozen voor rijping op eikenhouten vaten. De duur en het type eikenhout (Frans, Amerikaans, nieuw, gebruikt) variëren.
* Nieuw Frans eikenhout kan aroma’s van vanille, toast, ceder en subtiele kruidigheid toevoegen, samen met een verfijnde tannine structuur.
* Ouder Frans of Amerikaans eikenhout kan de wijn verzachten en complexiteit toevoegen zonder de fruitigheid te overheersen.
Houtrijping geeft de wijn meer diepte, structuur en een potentieel voor flesrijping. Het introduceert tertiaire aroma’s zoals tabak, leer, mokka en donkere chocolade, wat de wijn een gelaagd en gastronomisch karakter geeft.

Alcoholgehalte

Vanwege de vroege rijping en het vermogen om hoge suikergehaltes te accumuleren in het warme mediterrane klimaat, kunnen Kratošija-wijnen een relatief hoog alcoholpercentage hebben, vaak variërend tussen de 13,5% en 15% vol. Dit draagt bij aan de volle body en de warmte in de mond. Goede wijnmakers streven echter naar een balans, waarbij de alcohol geïntegreerd is en de frisheid van de zuurgraad de wijn in evenwicht houdt.

Over het algemeen biedt Kratošija een spectrum aan stijlen, van de jeugdige en fruitige tot de complexe en gerijpte, allemaal met de kenmerkende volle body en de zachte tannines die het ras zo geliefd maken.

Spijs & Wijn

De volle body, medium zuurgraad en zachte, medium tannines van Kratošija-wijn maken het een uitermate veelzijdige partner aan tafel. Het is een wijn die zowel troostend en vertrouwd kan aanvoelen bij klassieke gerechten, als verrassend goed past bij meer avontuurlijke combinaties.

Food Pairing: Welke gerechten passen erbij?

De robuuste structuur en het rijke fruitprofiel van Kratošija vragen om gerechten die evenwicht kunnen bieden en de smaken van de wijn kunnen complementeren. De volgende combinaties zijn bijzonder geslaagd:

* Gegrild rood vlees: Dit is een klassieke en bijna perfecte combinatie. Denk aan een sappige biefstuk (ribeye, entrecote), lamskoteletten of een gegrilde varkenshaas. De stevige structuur van het vlees en de rokerige smaken van het grillen worden prachtig aangevuld door de tannines en de fruitigheid van de Kratošija.
* Stoofschotels: De warmte en de diepgang van Kratošija komen uitstekend tot hun recht bij rijke, langzaam gegaarde stoofschotels. Een runderstoofpot met mediterrane kruiden, een wildstoof met paddenstoelen of zelfs een stevige cassoulet zijn fantastische partners. De kruidigheid in de wijn sluit naadloos aan bij de complexe smaken van het gerecht.
* Rijpe kazen: Kratošija is een uitstekende wijn voor bij een kaasplankje. Kies voor rijpe, harde kazen zoals oude Goudse, Parmezaanse kaas (Parmigiano Reggiano), Pecorino of een gerijpte cheddar. De zoutigheid en umami van de kaas harmoniseren met het fruit en de tannines van de wijn, terwijl de volle body van de wijn standhoudt tegen de intensiteit van de kaas.
* Donkere chocolade: Dit is misschien een verrassende combinatie, maar een Kratošija met een goede structuur en een vleugje gedroogd fruit of kruidigheid kan prachtig samengaan met donkere chocolade met een hoog cacaopercentage (minimaal 70%). De bitterheid van de chocolade wordt verzacht door de fruitigheid van de wijn, en de complexiteit van beide elementen versterkt elkaar.
* Pasta met rijke sauzen: Denk aan pasta met een stevige ragù, een saus op basis van wild zwijn of een rijke tomatensaus met veel vlees. De zuurgraad van de wijn kan de rijkdom van de saus snijden, terwijl het fruit de smaken aanvult.
* Pizza: Een pizza met stevige toppings zoals pepperoni, salami of worst, of een vegetarische variant met geroosterde paprika’s en olij