Introductie

Bonarda. De naam klinkt Italiaans, en dat is precies waar de verwarring vaak begint. Hoewel er in Italië verschillende druivenrassen zijn die de naam ‘Bonarda’ dragen (zoals Bonarda Piemontese, Croatina, en Uva Rara), is de Bonarda waar we het hier over hebben, de Argentijnse Bonarda, een heel ander verhaal. Deze druif, wetenschappelijk bekend als Vitis vinifera ‘Bonarda’, is genetisch identiek aan de Franse Douce Noir uit de Savoie en de Charbono uit Californië. Het is een druivenras dat, ondanks zijn relatieve onbekendheid buiten Argentinië, daar de tweede meest aangeplante rode druif is, na Malbec.

Bonarda is een druif die een zekere bescheidenheid uitstraalt, maar die de laatste jaren steeds meer erkenning krijgt voor zijn eigenzinnige karakter en gastronomische potentieel. Het levert wijnen op die doorgaans toegankelijk zijn, met een sappig fruitprofiel, zachte tannines en een verfrissende zuurgraad. Het is een druif die het terroir waar hij groeit prachtig kan weerspiegelen en die, mits met zorg behandeld in de wijngaard en kelder, wijnen kan produceren die zowel jeugdig en levendig als verrassend complex en rijpingswaardig kunnen zijn. Het is tijd om deze veelzijdige, vaak ondergewaardeerde druif uit de schaduw te halen en zijn ware aard te ontdekken.

Oorsprong & Geschiedenis

De ware identiteit van de Bonarda-druif is lange tijd gehuld geweest in mysterie en verwarring, totdat DNA-onderzoek in de jaren 90 licht op de zaak wierp. De druif die we vandaag kennen als Argentijnse Bonarda, bleek genetisch identiek te zijn aan de Douce Noir uit de Franse Savoie-regio en de Charbono uit Californië. Zijn wieg staat dus in Frankrijk, meer specifiek in het alpiene Savoie, waar de druif Douce Noir (‘zoet zwart’) al eeuwenlang wordt verbouwd.

Hoe is Douce Noir dan Bonarda geworden in Argentinië? De geschiedenis vertelt dat Italiaanse immigranten in de 19e eeuw, die een cruciale rol speelden in de ontwikkeling van de Argentijnse wijnbouw, de druif meenamen. Waarschijnlijk verwarden zij de Douce Noir met een van de Italiaanse Bonarda-variëteiten, waarna de naam “Bonarda” in Argentinië bleef hangen. Deze misidentificatie was niet ongewoon in die tijd, toen druivenrassen vaak werden verspreid zonder de moderne genetische identificatiemethoden. De druif bloeide op in de Argentijnse bodem en het klimaat, en werd al snel een hoeksteen van de lokale wijnbouw, vaak gebruikt in blends maar gaandeweg ook steeds vaker als single varietal.

In Californië arriveerde de Douce Noir vermoedelijk ook in de 19e eeuw, waar het de naam Charbono kreeg. Hoewel nooit zo wijdverspreid als in Argentinië, heeft Charbono een kleine, maar trouwe aanhang onder wijnmakers en liefhebbers die de unieke kwaliteiten van deze druif waarderen. De etymologie van Douce Noir verwijst naar de donkere kleur van de druif en de natuurlijke zoetheid van het sap, wat een indicatie geeft van het karakter van de resulterende wijnen.

Kenmerken van de Druif

De Bonarda-druif, of Douce Noir/Charbono, is een robuuste en productieve druivensoort die zich goed aanpast aan verschillende omstandigheden. De stokken kenmerken zich door een krachtige groei, wat een zorgvuldige snoei en wijngaardbeheer vereist om de opbrengst te reguleren en de kwaliteit te waarborgen. De bladeren zijn middelgroot, meestal vijf-lobbig, met een licht behaarde onderzijde.

De druiventrossen zijn doorgaans middelgroot tot groot, conisch van vorm en redelijk compact. De bessen zelf zijn middelgroot, rond tot ovaal, en hebben een opvallend dikke schil. Deze dikke schil is rijk aan anthocyanen, wat resulteert in een diepe, intense paarszwarte kleur van de druiven en uiteindelijk in wijnen met een levendige, dieprode tint. De dikke schil draagt ook bij aan een goede resistentie tegen rot, wat een voordeel is in vochtigere periodes voor de oogst.

Wat betreft groeieigenschappen is Bonarda een laat ontluikende druif, wat hem relatief beschermt tegen voorjaarsvorst. De rijpingstijd is midden, wat betekent dat de druif doorgaans in het midden van het oogstseizoen rijp is. Dit geeft de druif voldoende tijd om suikers en fenolische rijpheid te ontwikkelen, vooral in warmere klimaten. Bonarda is over het algemeen matig gevoelig voor veelvoorkomende wijngaardziektes zoals echte meeldauw (oïdium) en valse meeldauw (peronospora), maar kan gevoelig zijn voor botrytis (edele rotting) als de trossen te compact zijn en de omstandigheden vochtig. Regelmatig bladbeheer om de beluchting rond de trossen te verbeteren, is daarom essentieel. De productiviteit van Bonarda kan hoog zijn, waardoor een strikte opbrengstbeperking noodzakelijk is om geconcentreerde, kwaliteitsvolle wijnen te produceren.

Klimaat & Terroir

Bonarda gedijt het beste in een warm gematigd klimaat met voldoende zon en niet te droge zomers. Dit betekent dat de druif voldoende warmte nodig heeft om zijn suikers te ontwikkelen en zijn fenolische rijpheid te bereiken, maar ook dat extreme hitte of langdurige droogte de delicate balans in de druif kan verstoren. De ideale omstandigheden omvatten warme dagen en koele nachten – een groot dag-nachtverschil, of ‘diurnal shift’. Dit is een sleutelfactor, vooral in Argentinië, omdat het de druiven in staat stelt om overdag voldoende suikers op te bouwen, terwijl de koelere nachten de zuurgraad behouden en de ontwikkeling van complexe aroma’s bevorderen.

Wat bodemvoorkeur betreft, is Bonarda relatief flexibel, maar de beste resultaten worden vaak gezien op goed doorlatende bodems. In Argentinië vindt men Bonarda veelvuldig op alluviale bodems, bestaande uit zand, klei en kalksteen, vaak met een ondergrond van keien en grind. Dergelijke bodems zorgen voor een goede drainage, wat essentieel is voor de wortelontwikkeling en het voorkomen van waterstress, terwijl de minerale componenten bijdragen aan de complexiteit van de wijn. Zandige leembodems, zoals vaak voorkomend in Oost-Mendoza, dragen bij aan wijnen met levendig fruit en zachte tannines. Kleirijke bodems kunnen meer structuur en diepte geven.

Hoogte speelt ook een belangrijke rol, met name in Argentinië. Veel wijngaarden liggen op aanzienlijke hoogtes (van 600 tot meer dan 1000 meter boven zeeniveau). Deze hoogte zorgt voor intensere zonnestraling, wat de ontwikkeling van kleur en anthocyanen in de dikke schillen bevordert, terwijl de lagere temperaturen en het grotere dag-nachtverschil op deze hoogtes de frisheid en aromatische complexiteit van de druif maximaliseren. De combinatie van een warm klimaat, voldoende zonlicht, goed doorlatende bodems en een significant dag-nachtverschil is cruciaal voor Bonarda om wijnen met balans, fruitigheid en een aangename structuur te produceren.

Smaakprofiel & Aroma’s

Het smaakprofiel van Bonarda-wijnen is doorgaans aantrekkelijk en toegankelijk, gekenmerkt door een rijke fruitigheid en een zachte textuur. De druif produceert wijnen met een medium body, een medium zuurgraad en medium tannines, wat zorgt voor een evenwichtige en prettige drinkervaring. De kleur is vaak diep paarsrood, levendig en uitnodigend.

De primaire aroma’s van Bonarda worden gedomineerd door rood fruit en donkerder fruit. Denk hierbij aan sappige kersen, rijpe frambozen en pruimen, vaak aangevuld met tonen van bramen en soms een vleugje bosbes. Florale tonen van viooltjes kunnen ook aanwezig zijn, vooral in wijnen van koelere terroirs of die jong gedronken worden. Een subtiele kruidigheid, zoals witte peper of anijs, kan de fruitigheid versterken.

Secundaire aroma’s zijn afhankelijk van de vinificatiemethode. Als de wijn een malolactische gisting heeft ondergaan, kunnen er zachte, romige tonen van yoghurt of boter ontstaan. Wijnen die contact hebben gehad met gistbezinksel (sur lie) kunnen een lichte broodachtige toets of extra textuur krijgen. Carbonische maceratie, een techniek die soms wordt toegepast voor lichtere, fruitigere stijlen, kan aroma’s van banaan of bubblegum introduceren.

Tertiaire aroma’s ontwikkelen zich bij rijping, zowel op hout als op fles. Bonarda wordt vaak gerijpt in roestvrij staal of beton om de fruitigheid te behouden, maar sommige producenten kiezen voor eikenhouten vaten. Bij rijping op eikenhout (meestal gebruikt eiken of grote foeders om de invloed subtiel te houden) kunnen aroma’s van vanille, toast, zoete specerijen zoals kaneel of kruidnagel, en een vleugje cacao of koffie ontstaan. Bij verdere flesrijping, vooral bij wijnen van hogere kwaliteit, kunnen complexere tonen van leder, tabak, gedroogd fruit of een aardse nuance zich ontwikkelen, waardoor de wijn meer diepte en complexiteit krijgt. De medium zuurgraad zorgt voor frisheid, terwijl de medium tannines een aangename structuur bieden zonder overweldigend te zijn, wat de wijn breed inzetbaar maakt bij diverse gerechten.

Belangrijkste Wijnregio’s

Hoewel de Bonarda-druif zijn oorsprong vindt in Frankrijk, heeft hij zijn grootste bekendheid en aanplanting vergaard in de Nieuwe Wereld.

Argentinië

Argentinië is zonder twijfel het epicentrum van de Bonarda-wijnbouw. Het is de tweede meest aangeplante rode druivensoort van het land, na Malbec, met aanzienlijke aanplantingen, voornamelijk in de provincies Mendoza, San Juan en La Rioja. De druif werd hier in de 19e eeuw geïntroduceerd door Italiaanse immigranten en is sindsdien uitgegroeid tot een belangrijk onderdeel van de Argentijnse wijnidentiteit.

De provincie Mendoza is het hart van de Argentijnse wijnbouw, en dat geldt ook voor Bonarda. Vooral in de warmere, oostelijke delen van Mendoza, zoals de regio’s San Martín en Rivadavia, vindt men uitgestrekte wijngaarden. Hier gedijt Bonarda uitstekend op de alluviale, zanderige leembodems. De wijnen uit dit gebied zijn vaak fruitgedreven, met aroma’s van rijpe pruimen, kersen en bramen, en een zachte, toegankelijke structuur. Producenten richten zich hier op het maken van alledaagse, levendige wijnen die het beste jong gedronken kunnen worden. Echter, er is een groeiende trend onder vooruitstrevende wijnmakers in Mendoza om oude stokken Bonarda, vaak meer dan 50 jaar oud, te gebruiken voor complexere, meer geconcentreerde wijnen. Deze wijnen tonen meer diepte, structuur en kunnen baat hebben bij een korte rijping op gebruikt eikenhout, waardoor tonen van specerijen en tabak ontstaan, naast het primaire fruit.

San Juan, ten noorden van Mendoza, is een andere belangrijke regio voor Bonarda. Het klimaat is hier nog warmer en droger, wat de druif aanzet tot een hoge productiviteit. De Bonarda-wijnen uit San Juan zijn vaak robuuster, met een diepere kleur en een rijkere fruitexpressie. Soms worden ze geblend met Syrah om extra structuur en kruidigheid te geven.

Ook in La Rioja en andere noordelijke provincies vindt men Bonarda, zij het in kleinere hoeveelheden. De stijl hier leunt vaak aan bij die van San Juan, met nadruk op rijp fruit en een zachte, drinkbare stijl.

Frankrijk (Savoie)

De geboorteplaats van de Bonarda is de Franse regio Savoie, waar de druif bekendstaat onder de naam Douce Noir. Hier is de aanplanting aanzienlijk kleiner dan in Argentinië, en de druif is vaak overschaduwd door andere lokale variëteiten zoals Mondeuse. Echter, een aantal toegewijde producenten in Savoie koesteren hun oude Douce Noir-stokken. De wijnen uit Savoie zijn doorgaans lichter van stijl, met een frisse zuurgraad en elegante aroma’s van rood fruit, viooltjes en soms een subtiele aardse, kruidige toets. Ze weerspiegelen het koelere, alpiene klimaat en zijn vaak bedoeld om jong te drinken, hoewel de beste voorbeelden een verrassend rijpingspotentieel kunnen hebben. Een bekende appellatie waar Douce Noir wordt verbouwd is Bugey, waar het vaak als Charbono wordt aangeduid.

Verenigde Staten (Californië)

In Californië wordt de Bonarda-druif Charbono genoemd. De druif werd in de 19e eeuw geïntroduceerd, maar heeft nooit een grote doorbraak gekend en is een zeldzaamheid gebleven. De meeste aanplantingen zijn te vinden in oudere wijngaarden in Napa Valley, Mendocino County en de Sierra Foothills. Charbono-wijnen uit Californië staan bekend om hun diepe kleur, volle body en smaken van donker fruit, pruimen, leer en kruiden. Ze hebben vaak een stevige tannine-structuur en kunnen goed rijpen. Vanwege de beperkte aanplanting en het unieke karakter heeft Charbono in Californië een cultstatus verworven onder liefhebbers die op zoek zijn naar iets anders dan de gangbare variëteiten.

Andere Regio’s

Buiten deze drie hoofdregio’s is Bonarda (Douce Noir/Charbono) nauwelijks te vinden. Zoals eerder vermeld, moet de druif niet verward worden met de Italiaanse ‘Bonarda’s’ (Croatina, Uva Rara, Bonarda Piemontese), die genetisch distinct zijn en hun eigen unieke profielen en regio’s van herkomst hebben.

Vinificatie & Wijnstijlen

De veelzijdigheid van Bonarda stelt wijnmakers in staat om verschillende wijnstijlen te creëren, variërend van lichte, fruitige wijnen tot meer gestructureerde en complexe exemplaren. De keuzes tijdens de vinificatie zijn cruciaal voor het uiteindelijke karakter van de wijn.

De meeste Bonarda-wijnen worden gemaakt als single varietal, wat betekent dat ze voor 100% uit Bonarda-druiven bestaan. Dit stelt de druif in staat om zijn pure fruitige expressie te tonen. Echter, Bonarda wordt in Argentinië ook vaak gebruikt in blends, met name met Malbec, Syrah of Cabernet Sauvignon. In deze blends draagt Bonarda bij aan de fruitigheid, zachte tannines en een verfrissende zuurgraad, waardoor de blend harmonieuzer en toegankelijker wordt.

Wat betreft de fermentatie, wordt Bonarda veelal gefermenteerd in roestvrijstalen tanks of betonnen vaten. Roestvrij staal helpt de primaire fruitaroma’s en de frisheid van de druif te behouden, wat resulteert in levendige, sappige wijnen die jong gedronken kunnen worden. Betonnen vaten, zoals de populaire ‘concrete eggs’, bieden een micro-oxidatie die textuur toevoegt zonder de fruitigheid te overschaduwen, en kunnen de mineraliteit van de wijn benadrukken. Sommige wijnmakers experimenteren ook met carbonische maceratie, een techniek waarbij hele druiventrossen in een zuurstofvrije omgeving fermenteren, wat leidt tot extra fruitige, lichte wijnen met zachte tannines en aroma’s van banaan en kauwgom.

De keuze voor rijping is ook bepalend voor de stijl. Veel Bonarda wordt niet gerijpt op eikenhout om de pure fruitexpressie te behouden. Deze wijnen zijn bedoeld om jong gedronken te worden en excelleren in hun frisheid en sappigheid. Voor meer gestructureerde en complexe wijnen kan rijping op eikenhouten vaten worden toegepast. Vaak kiest men voor gebruikt eikenhout of grote, neutrale vaten (foeders) om de invloed van het hout subtiel te houden en de focus op het fruit te behouden. Nieuw eikenhout wordt zelden gebruikt, omdat dit de delicate aroma’s van Bonarda snel kan overheersen. Bij eikenrijping ontwikkelen zich secundaire aroma’s van vanille, kruiden en een lichte toast, en krijgen de tannines meer structuur en integratie. Deze wijnen hebben vaak een beter rijpingspotentieel en kunnen na enkele jaren flesrijping complexere tertiaire aroma’s van leder en gedroogd fruit vertonen.

Over het algemeen produceert Bonarda rode, droge wijnen. Rosé-stijlen zijn zeldzaam, maar kunnen verrassend fris en fruitig zijn. Mousserende wijnen van Bonarda zijn vrijwel onbestaand. De diversiteit in vinificatie maakt Bonarda tot een boeiende druif voor zowel de wijnmaker als de consument, met stijlen die variëren van lichte en fruitige tot medium-bodied en complex.

Spijs & Wijn

De medium body, sappige fruitigheid, verfrissende zuurgraad en zachte tannines van Bonarda maken het tot een uiterst veelzijdige partner aan tafel. Het is een wijn die gemakkelijk combineert met een breed scala aan gerechten, zonder te overheersen. De aanbevolen serveertemperatuur van 14-16°C is cruciaal; dit benadrukt de fruitigheid en frisheid en verzacht eventuele tannines, waardoor de wijn nog toegankelijker wordt. Serveer de wijn in een middelgroot, universeel roodwijnglas om de aroma’s optimaal tot hun recht te laten komen.

De traditionele food pairing met Argentijnse Bonarda is, vanzelfsprekend, de Argentijnse asado. De sappige, rokerige smaken van gegrild vlees, zoals rundvlees, lamsvlees of varkensvlees, vinden een perfecte balans in de fruitigheid en de lichte grip van de tannines van Bonarda. De zuurgraad snijdt mooi door het vet van het vlees, wat zorgt voor een verfrissende afdronk. Ook empanada’s, gevuld met gekruid vlees of groenten, zijn een uitstekende match.

Andere gerechten die naadloos aansluiten bij Bonarda zijn:
* Gegrilde worstjes: De hartige, vaak kruidige smaken van worstjes, of het nu chorizo of merguez is, worden prachtig aangevuld door het fruit en de lichte kruidigheid van de wijn.
* Pizza: Vooral pizza’s met tomatenbasis en vleestoppingen (salami, pepperoni) of paddenstoelen passen uitstekend. De zuurgraad van de tomaat wordt geëgaliseerd door de wijn, en de fruitigheid vult de hartige elementen aan.
* Pasta met tomatensaus: Of het nu een klassieke spaghetti bolognese of een pasta all’arrabbiata is, de fruitigheid van Bonarda harmonieert goed met de tomaten en kruiden.
* Gegrilde groenten: Denk aan aubergine, courgette, paprika of portobello-champignons van de grill. De aardse en rokerige tonen vinden een mooie tegenhanger in de fruitigheid van de wijn.
* Lichte kazen: Jonge, niet te intense kazen zoals jonge Goudse kaas, mozzarella of zelfs een milde cheddar kunnen goed samengaan.
* Vleeswaren en tapas: Een plankje met diverse charcuterie, olijven en brood is een ideale begeleider voor een informele Bonarda.

Bonarda is een wijn die uitnodigt tot gezelligheid en culinair genot. Zijn drinkbaarheid en brede inzetbaarheid maken hem tot een favoriet voor alledaagse maaltijden en informele bijeenkomsten.