Introductie

De Baskische wijnregio Txakoli (spreek uit: ‘Tsja-ko-lie’) is een van de meest unieke en levendige wijngebieden van Spanje, genesteld langs de ruige en weelderige Atlantische kust van Noord-Spanje. Wat ooit een lokaal bewaard geheim was, een rustieke boerenwijn die voornamelijk in de ciderhuizen (sagardotegiak) en tavernes van Baskenland werd gedronken, heeft zich ontpopt tot een internationaal erkende en gewaardeerde wijnstijl. Txakoli staat synoniem voor frisheid, levendigheid en een onmiskenbare connectie met zijn maritieme terroir en de rijke culinaire traditie van de Basken.

De wijnen van Txakoli zijn direct herkenbaar aan hun sprankelende zuurgraad, lichte body en vaak subtiele pareling, die een verfrissend tintelend gevoel op de tong achterlaat. Deze karakteristieken maken Txakoli tot de perfecte begeleider van de wereldberoemde pintxos – de Baskische tapas – en de overvloed aan verse zeevruchten die de kustlijn te bieden heeft. Het is een wijn die de zintuigen prikkelt, met aroma’s van groene appel, citrus, kruidige tonen en een kenmerkende minerale, soms zilte toets die het maritieme klimaat weerspiegelt.

De opkomst van Txakoli in de moderne wijnwereld is een verhaal van heropleving en trots. Na decennia van bijna vergetelheid heeft een nieuwe generatie wijnmakers de potentie van deze inheemse druivenrassen en het unieke terroir erkend. Met een focus op kwaliteit, traditie en innovatie hebben zij Txakoli op de kaart gezet als een essentiële component van de Spaanse wijncultuur en een must-try voor elke avontuurlijke wijnliefhebber. Het is een wijn die niet alleen een smaakervaring biedt, maar ook een venster op de ziel van Baskenland.

Geografie & Terroir

De wijnregio Txakoli strekt zich uit over de Baskische Autonome Gemeenschap in Noord-Spanje, een gebied dat zich kenmerkt door zijn dramatische kustlijnen, groene heuvels en een onverbiddelijke invloed van de Atlantische Oceaan. De wijngaarden liggen verspreid over drie provincies: Gipuzkoa, Bizkaia en Álava, elk met hun eigen Denominación de Origen (DO): Getariako Txakolina, Bizkaiko Txakolina en Arabako Txakolina. Hoewel ze geografisch dicht bij elkaar liggen, vertonen ze subtiele verschillen in terroir die de uiteindelijke wijn beïnvloeden.

Het klimaat is onmiskenbaar maritiem, gekenmerkt door hoge regenval en milde temperaturen gedurende het hele jaar. De gemiddelde jaarlijkse neerslag kan variëren van 1.200 mm tot wel 1.600 mm, wat een constante uitdaging vormt voor de wijnbouwers in termen van ziektebeheersing en drainage. De nabijheid van de Atlantische Oceaan zorgt voor relatief milde winters en gematigde zomers, zelden met extreme hittegolven. Dit resulteert in een lang en koel groeiseizoen, wat essentieel is voor de ontwikkeling van de hoge zuurgraad en de frisse, aromatische profielen die zo kenmerkend zijn voor Txakoli. De constante zeewind speelt een cruciale rol; het helpt de wijngaarden te drogen na regenbuien en brengt een zilte mineraliteit met zich mee die vaak in de wijnen terug te vinden is.

De wijngaarden liggen voornamelijk op steile hellingen die direct uitkijken op de oceaan of in de beschutte valleien landinwaarts. Deze hellingen zijn vaak terrasvormig aangelegd om erosie te voorkomen en maximale blootstelling aan de zon te garanderen. De hoogte varieert, maar de meeste wijngaarden bevinden zich tussen de 50 en 200 meter boven zeeniveau. De oriëntatie is van groot belang; zuid- of zuidoostelijke hellingen vangen de meeste zon en bevorderen een optimale rijping in dit koele klimaat.

De bodemtypes in de Txakoli-regio zijn divers, maar klei en zandsteen domineren. De kleibodems, vaak rijk aan ijzer en organisch materiaal, bieden een goede waterretentie, wat nuttig kan zijn in drogere periodes, maar tegelijkertijd adequate drainage vereisen vanwege de hoge regenval. De zandsteenbodems, vaak gemengd met kwarts en leisteen, zijn doorgaans lichter en zorgen voor uitstekende drainage, waardoor de wortels dieper kunnen doordringen en mineraliteit aan de druiven kunnen toevoegen. In sommige gebieden, vooral in Álava, zijn er ook bodems met een hoger gehalte aan kalksteen, wat kan bijdragen aan de elegantie en structuur van de wijnen. De combinatie van deze bodemtypes, het maritieme klimaat en de steile hellingen creëert een uniek terroir dat de essentie van Txakoli definieert.

Geschiedenis

De geschiedenis van Txakoli is diep verweven met de culturele identiteit van het Baskenland en strekt zich eeuwen terug in de tijd. Al in de Middeleeuwen werd er melding gemaakt van wijnbouw in deze regio, en archeologische vondsten suggereren dat de Romeinen mogelijk al wijngaarden aanplantten langs de Baskische kust. Door de eeuwen heen was Txakoli een vitaal onderdeel van de lokale economie en levensstijl, een huiswijn die in bijna elk Baskisch huis of boerderij werd geproduceerd voor eigen consumptie of lokale verkoop. Het was een rustieke, frisse en licht mousserende wijn die perfect paste bij de lokale keuken en het sociale leven in de sagardotegiak (ciderhuizen) en tavernes.

De 19e en vroege 20e eeuw brachten echter een periode van neergang voor de Txakoli-productie. De verwoestingen van de phylloxera-epidemie aan het einde van de 19e eeuw decimeerden de wijngaarden, net als in de rest van Europa. Vervolgens leidde de industrialisatie, de urbanisatie en de concurrentie van goedkopere wijnen uit andere Spaanse regio’s tot een verdere krimp van het wijnbouwoppervlak. Veel wijngaarden werden vervangen door andere landbouwgewassen of bebossing. Tegen het midden van de 20e eeuw was de productie van Txakoli tot een historisch dieptepunt gedaald, en de wijn dreigde in de vergetelheid te raken, enkel nog in kleine, afgelegen boerderijen geproduceerd.

De wederopstanding van Txakoli begon in de late jaren 1980 en vroege jaren 1990, gedreven door een hernieuwd gevoel van Baskische identiteit en een groeiende waardering voor lokale producten en tradities. Pioniers zoals Txomin Etxaniz in Getaria speelden een cruciale rol in het moderniseren van de wijnbouw en het verbeteren van de kwaliteit, terwijl ze de authentieke stijl van Txakoli behielden. Deze periode markeerde de officiële erkenning van de drie Denominaciones de Origen (DO’s): Getariako Txakolina in 1989, Bizkaiko Txakolina in 1994 en Arabako Txakolina in 2001.

De oprichting van de DO’s bracht niet alleen kwaliteitscontroles en productieregels met zich mee, maar ook een nieuwe impuls voor onderzoek en ontwikkeling. Er werd geïnvesteerd in moderne kelders, temperatuurgecontroleerde fermentatie en nieuwe planttechnieken. Wat ooit een vaak onstabiele, sterk zure boerenwijn was, evolueerde naar een verfijnde, consistente en internationaal gewilde wijn. De focus verschoof van kwantiteit naar kwaliteit, met respect voor de inheemse druivenrassen en het unieke terroir. Vandaag de dag is Txakoli een symbool van de Baskische culinaire en culturele renaissance, een wijn die trots de rijke geschiedenis van zijn land uitdraagt en tegelijkertijd de blik op de toekomst richt.

Classificatie & Regelgeving

De wijnregio Txakoli wordt gereguleerd door het Spaanse Denominación de Origen (DO) systeem, dat vergelijkbaar is met het Franse AOC of Italiaanse DOCG-systeem. Dit systeem garandeert de herkomst, kwaliteit en traditionele productiemethoden van de wijnen. In Txakoli zijn er drie afzonderlijke DO’s, die elk de productie in een specifieke provincie van het Baskenland omvatten:

Getariako Txakolina (Txakoli de Getaria)

Dit is de oudste en meest bekende van de drie DO’s, opgericht in 1989. De wijngaarden liggen voornamelijk langs de kust van de provincie Gipuzkoa, rond de pittoreske vissersdorpen Getaria, Zarautz en Aia. De nabijheid van de Atlantische Oceaan is hier het meest uitgesproken, wat resulteert in wijnen die vaak de meest uitgesproken ziltige mineraliteit en de meest levendige pareling vertonen. De wijnen van Getariako Txakolina worden traditioneel geserveerd door ze van grote hoogte in het glas te schenken (de zogenaamde trasiego), om de natuurlijke lichte mousse te activeren en de aroma’s te intensiveren. De dominante druif is Hondarrabi Zuri, die minstens 85% van de blend moet uitmaken.

Bizkaiko Txakolina (Txakoli de Bizkaia)

Deze DO, opgericht in 1994, omvat de wijngaarden in de provincie Bizkaia, met name rond de stad Bilbao en de kustgebieden zoals Bakio en Balmaseda. Het terroir hier is iets diverser dan in Getaria, met wijngaarden die zowel dicht bij de kust als verder landinwaarts liggen, soms op hogere hoogtes en met meer variatie in bodemtypes. Dit kan leiden tot een breder scala aan stijlen, hoewel de kenmerkende frisheid en levendigheid behouden blijven. Naast Hondarrabi Zuri, die hier minstens 80% van de blend moet vormen, is Hondarrabi Beltza ook van significant belang voor de productie van rosé en rode Txakoli. De regelgeving staat ook het gebruik van enkele andere inheemse en zelfs internationale variëteiten toe, zij het in kleinere percentages.

Arabako Txakolina (Txakoli de Álava)

De jongste en kleinste van de drie DO’s, opgericht in 2001, bevindt zich in de provincie Álava, met name rond het dorp Artziniega. Hoewel Álava de enige Baskische provincie is zonder directe kustlijn, ervaren de wijngaarden hier nog steeds een sterke Atlantische invloed, vaak gecombineerd met een iets continentale invloed door de ligging verder landinwaarts en op hogere plateaus. Dit kan resulteren in wijnen met een iets vollere body en complexere aroma’s, hoewel de frisse zuurgraad de kern van de stijl blijft. Ook hier is Hondarrabi Zuri de dominante druif, met een minimum van 85% van de blend, aangevuld met Hondarrabi Beltza en andere toegestane variëteiten.

Productieregels

De regelgeving binnen de DO’s is strikt en gericht op het handhaven van de kwaliteit en de authenticiteit van Txakoli. Dit omvat:
* Toegestane Druivenrassen: Voornamelijk Hondarrabi Zuri en Hondarrabi Beltza, met beperkt gebruik van andere lokale of goedgekeurde variëteiten zoals Folle Blanche (Mune Mahatsa), Riesling, of Petit Manseng in sommige DO’s.
* Opbrengstbeperkingen: Er zijn strikte maximale opbrengsten per hectare om de concentratie en kwaliteit van de druiven te garanderen. Deze liggen doorgaans rond de 10.000-13.000 kg/ha voor witte druiven en iets lager voor rode.
* Wijnbouwpraktijken: Er zijn regels met betrekking tot snoeimethoden, dichtheid van aanplant en irrigatie (vaak zeer beperkt).
* Vinificatie: De meeste Txakoli wordt gefermenteerd in roestvrijstalen tanks bij gecontroleerde temperaturen om de frisheid en fruitigheid te behouden. De lichte pareling wordt vaak verkregen door de wijn te bottelen met een kleine hoeveelheid natuurlijk koolzuurgas dat tijdens de fermentatie is ontstaan, of door een minimale toevoeging van CO2.
* Alcoholgehalte: Het minimale alcoholgehalte ligt doorgaans tussen de 10,5% en 12,5% vol.
* Keuring: Alle wijnen moeten een strenge keuring ondergaan door de Consejo Regulador (regelgevende raad) van de betreffende DO voordat ze als Txakoli mogen worden verkocht.

Deze regelgeving heeft ertoe bijgedragen dat Txakoli zijn unieke karakter en hoge kwaliteitsstandaard heeft kunnen herwinnen en behouden in de moderne wijnwereld.

Druivenrassen

De ziel van Txakoli schuilt in zijn inheemse druivenrassen, die perfect zijn aangepast aan het koele, vochtige maritieme klimaat van Baskenland. Deze variëteiten zijn verantwoordelijk voor de unieke smaakprofielen die Txakoli zo onderscheidend maken.

Hondarrabi Zuri

Hondarrabi Zuri is onbetwist de ster van de Txakoli-regio en de meest aangeplante druif, goed voor het overgrote deel van de witte Txakoli-productie. De naam “Hondarrabi Zuri” betekent letterlijk “witte van Hondarribia”, verwijzend naar een kustplaats in Gipuzkoa. Deze druif is van nature zeer resistent tegen ziekten die in een vochtig klimaat kunnen gedijen, mede dankzij zijn dikke schil. Hij staat bekend om zijn hoge zuurgraad, zelfs bij volledige rijpheid, wat de ruggengraat vormt van de frisse, levendige Txakoli-stijl.

De aromatische profielen van Hondarrabi Zuri zijn complex en uitnodigend. Je vindt er vaak tonen van groene appel, citrusvruchten zoals grapefruit en citroen, en soms wat ananas of passievrucht. Daarnaast zijn er kenmerkende kruidige en minerale nuances, variërend van venkel en laurier tot een zilte, jodiumachtige toets die de nabijheid van de oceaan weerspiegelt. De wijnen zijn doorgaans licht van body, met een knisperende afdronk en de typische lichte pareling.

Hondarrabi Beltza

Hondarrabi Beltza, of “zwarte van Hondarribia”, is de rode tegenhanger van Hondarrabi Zuri en de belangrijkste druif voor de productie van rosé (rosado) en rode (tinto) Txakoli. Hoewel veel minder aangeplant dan Hondarrabi Zuri, speelt deze druif een belangrijke rol, vooral in de DO Bizkaiko Txakolina. Het is een druif met een dunne schil en een relatief lichte kleur, wat resulteert in wijnen die zelden diep van kleur zijn.

De wijnen gemaakt van Hondarrabi Beltza zijn licht van body, met een levendige zuurgraad en zachte tannines. Het smaakprofiel omvat vaak aroma’s van rode bessen zoals aardbei, framboos en rode bes, aangevuld met kruidige tonen van witte peper en soms een vleugje groene paprika of munt. Rosé Txakoli is bijzonder verfrissend, terwijl rode Txakoli, vaak licht gekoeld geserveerd, een unieke, fruitige en lichte drinkervaring biedt.

Andere rassen

Hoewel Hondarrabi Zuri en Hondarrabi Beltza de dominante druiven zijn, staan de DO-regelgevingen in Txakoli het gebruik van enkele andere druivenrassen toe, zij het in kleinere percentages en vaak als aanvulling op de hoofdvariëteiten.

* Folle Blanche (Mune Mahatsa): Dit is een traditioneel Baskisch ras dat in sommige blends wordt gebruikt, vooral in Bizkaiko Txakolina. Het draagt bij aan de zuurgraad en voegt extra frisheid toe.
* Gros Manseng en Petit Manseng: Deze druiven, bekend uit Zuidwest-Frankrijk (Jurançon), worden soms toegestaan in kleine hoeveelheden, vooral in Arabako Txakolina. Ze kunnen complexiteit, aroma’s van exotisch fruit en een vollere textuur toevoegen.
* Riesling: In een enkele DO, zoals Bizkaiko Txakolina, is het experimenteren met Riesling toegestaan. Deze druif kan de aromatische intensiteit en de zuurgraad van de Txakoli versterken.

De meeste Txakoli-wijnen zijn single varietals van Hondarrabi Zuri of blends waarin deze druif de boventoon voert. Echter, de kleine percentages van andere druiven kunnen subtiele nuances toevoegen en de complexiteit van de wijnen vergroten, waardoor wijnmakers ruimte krijgen voor expressie binnen de traditionele Txakoli-stijl.

Wijnstijlen

De wijnstijlen van Txakoli zijn zo verfrissend en levendig als het Baskische landschap zelf, en elk type weerspiegelt de unieke combinatie van inheemse druivenrassen en het maritieme terroir. Hoewel de licht mousserende witte Txakoli de meest iconische stijl is, produceert de regio ook uitstekende rosé en rode wijnen, evenals enkele verrassende ontwikkelingen in stille en zelfs zoete varianten.

Witte Txakoli (Txakoli Zuria)

Dit is de absolute signatuurwijn van de regio en vertegenwoordigt het grootste deel van de productie. Witte Txakoli wordt voornamelijk gemaakt van Hondarrabi Zuri, vaak met een kleine toevoeging van andere toegestane witte druiven. De meest kenmerkende eigenschap is de frizzante of licht mousserende aard, die ontstaat door een kleine hoeveelheid restkoolzuurgas dat tijdens de fermentatie in de wijn achterblijft en bij het bottelen wordt behouden. Dit zorgt voor een lichte, verfrissende tinteling op de tong.

Het smaakprofiel van witte Txakoli wordt gedomineerd door een hoge, knisperende zuurgraad, die de wijn zijn levendigheid geeft. Aroma’s van groene appel, limoen, grapefruit en peer zijn prominent aanwezig, vaak aangevuld met kruidige tonen van venkel, anijs of laurier. Een kenmerkende minerale, soms zilte toets is bijna altijd aanwezig en herinnert aan de nabijheid van de oceaan. De wijnen zijn licht van body, droog en hebben een verkwikkende afdronk. Ze worden traditioneel koel geserveerd, vaak ingeschonken met een trasiego (een schenktechniek van grote hoogte) om de belletjes te activeren en de aromatische expressie te maximaliseren. Deze stijl is de perfecte partner voor pintxos, zeevruchten en lichte maaltijden.

Rosé Txakoli (Txakoli Rosado)

Rosé Txakoli, hoewel minder voorkomend dan de witte variant, wint aan populariteit en biedt een even verfrissende ervaring. Deze wijnen worden voornamelijk gemaakt van Hondarrabi Beltza, vaak gemengd met een percentage Hondarrabi Zuri. De kleur varieert van een bleekroze tot een levendig koraalroze, afhankelijk van de maceratietijd van de schillen.

Rosé Txakoli is doorgaans droog, met een levendige zuurgraad en een lichte body. Het smaakprofiel kenmerkt zich door aroma’s van verse rode bessen zoals aardbei, framboos en rode bes, soms met een vleugje citrus of een subtiele kruidigheid. Ook hier kan de lichte pareling aanwezig zijn, wat bijdraagt aan de frisheid. Ze zijn heerlijk als aperitief, bij salades, lichte pasta’s of, uiteraard, bij pintxos.

Rode Txakoli (Txakoli Tinto)

Rode Txakoli is de zeldzaamste van de drie stijlen en wordt bijna uitsluitend geproduceerd in de DO Bizkaiko Txakolina, van de Hondarrabi Beltza-druif. Deze wijnen zijn licht van kleur en body, vergelijkbaar met een Beaujolais of een lichte Pinot Noir.

Het zijn doorgaans droge wijnen met een uitgesproken zuurgraad en zeer zachte tannines. Het aromatische profiel omvat rode bessen, kersen en soms een peperpuntje of kruidige tonen. Rode Txakoli wordt vaak licht gekoeld geserveerd (rond de 12-14°C) en is een uitstekende begeleider van charcuterie, gegrilde groenten of lichtere vleesgerechten. Het is een stijl die de veelzijdigheid van de Hondarrabi Beltza-druif toont.

Stille Txakoli (Txakoli Tranquilo)

Een groeiende trend in de Txakoli-regio is de productie van ‘Txakoli Tranquilo’ of stille Txakoli, zonder de karakteristieke lichte pareling. Deze wijnen worden vaak langer op de gistcellen (sur lie) gerijpt, soms in grotere houten vaten of betonnen eieren, om meer complexiteit, textuur en diepte te ontwikkelen.

Deze stille Txakoli’s tonen een rijkere expressie van de Hondarrabi Zuri-druif, met meer lagen van fruit, mineraliteit en soms een romige textuur van de gistrijping. Ze behouden de kenmerkende zuurgraad, maar de afwezigheid van de mousse maakt ze tot een serieuzere, meer gastronomische wijn die goed kan combineren met complexere gerechten, zoals gegrilde vis of zelfs wit vlees.

Zoete Txakoli

Hoewel zeer zeldzaam, zijn er enkele producenten die experimenteren met zoete Txakoli, vaak gemaakt van laat geoogste druiven of druiven die zijn aangetast door edele rotting (Botrytis cinerea). Deze wijnen zijn een fascinerende expressie van het terroir, met geconcentreerde smaken van honing, gedroogd fruit en een evenwichtige zuurgraad die de zoetheid in toom houdt. Ze zijn een zeldzame traktatie en tonen de brede mogelijkheden van de inheemse druiven.

De diversiteit aan wijnstijlen binnen Txakoli, hoewel allemaal geworteld in frisheid en levendigheid, biedt een rijke ontdekkingstocht voor elke wijnliefhebber.

Bezoeken & Wijntoerisme

De Txakoli-regio, genesteld in het hart van Baskenland, is niet alleen een paradijs voor wijnliefhebbers, maar ook een droombestemming voor reizigers die op zoek zijn naar een combinatie van adembenemende natuur, rijke cultuur en een wereldberoemde gastronomie. De regio is uitstekend toegankelijk en biedt een onvergetelijke ervaring.

Toegankelijkheid

De Txakoli-regio is gemakkelijk te bereiken via de internationale luchthavens van Bilbao (BIO) en San Sebastián (EAS), die regelmatige verbindingen hebben met grote Europese steden. Vanuit deze steden zijn de wijngaarden en kustdorpen goed bereikbaar met de auto, wat de meest flexibele manier is om de regio te verkennen. Het openbaar vervoer, met bussen en treinen, verbindt de grotere steden en dorpen, maar voor het bezoeken van afgelegen wijngaarden is een eigen voertuig aan te raden. De infrastructuur is modern en goed onderhouden.

Tips voor een bezoek

* Wijnmakerijbezoeken en proeverijen: Veel bodegas (wijnhuizen) openen hun deuren voor bezoekers. Het is aan te raden om vooraf te reserveren, vooral bij kleinere, familiebedrijven. Bekende producenten zoals Txomin Etxaniz en Ameztoi in Getaria, of Gorka Izagirre en Doniene Gorrondona in Bizkaia, bieden vaak rondleidingen aan die inzicht geven in het wijnbouwproces, gevolgd door proeverijen van hun Txakoli-selectie. Dit is een uitstekende gelegenheid om de verschillende stijlen en nuances van de drie DO’s te ontdekken.
* Gastronomie: Een bezoek aan Txakoli is onlosmakelijk verbonden met de Baskische gastronomie. De regio is wereldberoemd om zijn culinaire tradities, van de eenvoudige maar verfijnde pintxos (kleine hapjes) in de bars van San Sebastián en Bilbao tot de vele Michelinsterrenrestaurants. Txakoli is de perfecte begeleider van verse zeevruchten, gegrilde vis (zoals de beroemde rodaballo of tarbot), ansjovis uit Getaria en de lokale Idiazabal-kaas. Verken de bruisende pintxos-cultuur in de oude wijken van San Sebastián (Parte Vieja) en Bilbao (Casco Viejo).
* Kustdorpen en landschappen: De wijngaarden van Txakoli liggen vaak op adembenemende locaties langs de kust. Breng een bezoek aan charmante vissersdorpen zoals Getaria, met zijn “muisvormige” eiland en het Balenciaga Museum, of Zarautz, bekend om zijn lange zandstrand. De ruige kliffen, groene heuvels en spectaculaire uitzichten op de Atlantische Oceaan bieden talloze mogelijkheden voor wandelingen en fotografie. Verken de Geopark van de Baskische Kust, met zijn unieke flysch-formaties.
* Culturele ervaringen: Dompel jezelf onder in de Baskische cultuur. Leer een paar woorden Euskera (de Baskische taal), bezoek lokale markten, en ervaar de unieke sfeer van de sociedades gastronómicas (culinaire genootschappen). Het Guggenheim Museum in Bilbao is een architectonisch meesterwerk en een cultureel hoogtepunt dat niet gemist mag worden.

Beste periode

De beste periode om de Txakoli-regio te bezoeken is in de lente (april-juni) of de vroege herfst (september-oktober).
* Lente: Het landschap is weelderig groen, de temperaturen zijn mild en aangenaam, en de wijngaarden staan in bloei. Het is nog voor het hoogseizoen, dus de drukte is minder.
* Vroege herfst: Dit is de oogstperiode (vendimia), een spannende tijd om de wijngaarden te bezoeken en de drukte van de wijnmakers te ervaren. Het weer is vaak nog mild en zonnig, en de zee is nog warm genoeg om te zwemmen.
De zomermaanden (juli-augustus) kunnen druk zijn met toeristen, vooral langs de kust, terwijl de wintermaanden (november-maart) koeler